Habang patuloy na nakararanas ng matinding pagbaha ang iba’t ibang bahagi ng bansa, isang nakakagulat na rebelasyon ang lumabas kaugnay ng umano’y maanomalyang flood control projects ng pamahalaan. Sa harap ng imbestigasyon ng Independent Commission for Infrastructure (ICI), lumutang ang isang pangalan na ngayon ay pinag-uusapan ng publiko — ang isang alyas “Madam L,” na ayon sa mga ulat ay may malaking papel sa manipulasyon ng mga kontrata at bidding process ng Department of Public Works and Highways (DPWH).

Ang impormasyong ito ay isiniwalat ng dating DPWH engineer na si Bryce Hernandez, na matapang na humarap sa imbestigasyon upang ibunyag ang umano’y “theatrics” o palabas lamang na bidding process sa ilang proyekto ng flood control. Ayon kay Hernandez, ang tunay na proseso ng pagpili ng contractor ay kadalasang napagdedesisyunan na bago pa man ito opisyal na ianunsyo.

“Parang teatro lang po ang bidding,” ani Hernandez. “May mga nakatalaga nang mananalo, may director, at may script.”

At ang tinutukoy niyang “cast director”? Isa umanong babae na nakikilala sa kanilang grupo bilang Madam L, na ayon kay Hernandez ay si L. Victoria, CEO ng Chris Mary Builders Construction at LM Makeup and Skincare.

Ang Papel ni “Madam L”

Ayon sa salaysay ni Hernandez, si Madam L ang umano’y nag-aasikaso ng mga dokumento, nagmamaniobra ng mga bidding result, at tumitiyak na ang proyekto ay mapupunta sa mga piling kontratista na “nakikiayon” sa sistema. Kapalit nito, may tinatawag na “komisyon” o porsyento mula sa budget ng proyekto na pinaghahatian ng mga sangkot na opisyal at pribadong kontratista.

Dagdag pa ni Hernandez, hindi lamang flood control projects ang apektado, kundi halos lahat ng proyekto ng kanilang opisina — mula sa kalsada, tulay, hanggang sa mga pabahay. “Lahat po, Your Honor,” ang matapat niyang sagot sa pagdinig. “Lahat ng proyekto ay substandard dahil may obligasyon kaming itago at hati-hatiin ang budget.”

Ang pahayag na ito ay nagdulot ng matinding reaksyon mula sa publiko, lalo na’t kasabay ng mga pagbaha at landslide na dulot ng mga nagdaang bagyo sa Luzon. Maraming netizens ang nagtanong: kung tama ang paggastos sa flood control projects, bakit patuloy pa ring lumulubog sa baha ang maraming lugar sa bansa?

Mga Proyektong Hindi Natatapos

Ang mga anomalya umano sa flood control projects ay nagreresulta sa mga proyektong hindi natatapos o kaya nama’y mabilis masira. Ayon sa mga ulat, maraming flood control systems ang itinayo ngunit hindi tumutugon sa aktwal na pangangailangan ng mga komunidad. May ilan pang proyekto na tinatawag na “ghost projects” — mga proyektong nakalista at may pondo, ngunit hindi kailanman naisagawa.

Kasabay ng pagbubunyag na ito, ipinatupad ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang direktiba sa Department of Social Welfare and Development (DSWD) at Department of Health (DOH) na palakasin ang tulong sa mga nasalanta ng bagyong Uwan, habang inatasan din ang DPWH na agad simulan ang rehabilitasyon ng mga nasirang kalsada at tulay.

Ngunit sa gitna ng mga utos na ito, nananatiling tanong kung paano matitiyak ng pamahalaan na ang mga pondo para sa rehabilitasyon ay hindi muling masasayang o mapupunta sa maling kamay.

Pagsasanib ng Pulitika at Negosyo

Isa sa mga pinakamatinding punto ng pahayag ni Hernandez ay ang umano’y pagkakaroon ng ugnayan sa pagitan ng ilang opisyal ng gobyerno at mga pribadong kumpanya. Sa pamamagitan ng “network” na pinamumunuan umano ni Madam L, nagiging madali para sa kanila ang magmaniobra ng bidding process, ayusin ang papeles, at ipasa ang proyekto sa mga kumpanyang may “basbas” mula sa loob.

Ayon kay Hernandez, nagiging parang negosyo ang sistema — isang umiikot na kalakaran na ginagawang personal na kabuhayan ang pera ng bayan. “Hindi mo na alam kung sino ang tunay na naninilbihan at sino ang kumikita,” aniya.

Pagsusuri at Tugon ng Pamahalaan

Matapos ang pagdinig, iniutos ng Malacañang na imbestigahan ang lahat ng alegasyon kaugnay ng flood control projects. Ayon kay Palace Press Officer Yus Clire Castro, hindi palalampasin ng administrasyon ang sinumang mapapatunayang sangkot sa anomalya. Dagdag pa niya, “Kailangan nating malaman kung sino ang mga may sala at tiyaking may mananagot.”

Kaugnay nito, iminungkahi ng DPWH sa pangunguna ni Secretary Vince Doyon na gamitin ang Quick Response Fund upang tapusin ang mga matagal nang nakabinbing proyekto tulad ng Navotas Coastal Dike, na sinasabing isa sa mga susi para tuluyang maresolba ang problema sa baha.

Ngunit para sa mga kritiko, hindi sapat ang mga pangako. Ang mas mahalaga umano ay ang pagbabago ng sistema — ang pagbuwag sa kultura ng “palakasan” at katiwalian sa loob ng mga ahensya ng gobyerno.

Galit ng Bayan

Mabilis na kumalat sa social media ang pangalan ni “Madam L,” at marami ang humihingi ng agarang aksyon laban sa kanya at sa mga taong sangkot. May ilan namang nananawagan na ilabas sa publiko ang mga kontrata at record ng mga proyekto upang mapatunayan kung saan napunta ang pondo.

Para sa maraming mamamayan, ang isyung ito ay hindi lang tungkol sa pera, kundi tungkol sa hustisya. Habang marami ang nalulunod sa baha at nawawalan ng tahanan, may ilan umanong patuloy na yumayaman mula sa mga proyektong dapat sana’y nagliligtas ng buhay.

Ang tanong ngayon ng bayan: hanggang kailan magpapatuloy ang ganitong sistema?

Sa harap ng mga pagbubunyag, nananatiling hamon para sa administrasyon na patunayan sa taumbayan na may pananagutan at may pagkilos laban sa katiwalian. Dahil kung ang mga proyektong dapat ay nagpoprotekta sa publiko ang mismong pinagmumulan ng korapsyon, sino pa ang maaasahan ng mga Pilipino sa oras ng sakuna?